روایت تازه از بحث شهادت شهود

گزارشی از مهم‌ترین نکات مربوط به «بحث شهادت شهود».

بحث شهادت شهود

ادّله اثبات دعوی : به اموراتی که در جریان دادرسی برای رسیدن به حقیقت کمک میکنند و براساس ماده 1258 قانون مدنی احصاء شده اند  را ادله اثبات دعوی گویند .

ادله اثبات دعوی عبارتند از :   1 -  اقرار   2 -  سند   3 -  شهادت        4 -  امارات        5 -  قسم   .

در قانون مدنی هیچگونه تعریفی از شهادت نشده است . دکتر ناصر کاتوزیان تعریف شهادت را چنین بیان  می کند : اخبار شخصی از امری به نفع یکی از طرفین به زبان دیگری .

صاحب جواهر : شهادت خبر دادن شخصی غیر از حاکم  ، بصورت قطعی در مورد حقّی بنفع دیگری است .

دکترکاتبی : شهادت عبارت است از انتقال حقیقت از ناحیه فردی که آن را دیده و یا شنیده به فردی که آنرا ندیده و نشنیده باشد .

مواد قانونی که در رابطه با شهادت وجود دارد :

1 – مواد  1306  الی   1320   از قانون مدنی .    

2 – مواد  229    الی    247    از قانون آئین دادرسی مدنی .   

3 -  مواد  155    الی    172   از  قانون آئین دادرسی کیفری .

4 – آیات     282  و  283    از سوره بقره قرآن .

شرایط شاهد :

بر اساس ماده 155 از قانون آئین دادرسی کیفری و ماده 1313 از قانون مدنی شاهد باید دارای هشت شرط زیر باشد که عبارتند از :

1 – بلوغ  . شاهد باید بالغ باشد و شهادت بچه غیر ممیّز به هیچ وجه قابل قبول نیست ولی شهادت بچه (طفل) ممیّز فقط در دعاوی قتل و جرح قابل استماع میباشد.

2 – عقل .                                      3 – ایمان    .

4 – عدالت (کسی عادل است که مرتکب گناهان کبیره نشده و اصرار بر انجام گناهان صغیره نداشته باشد . فاسق در مقابل عادل است ) .

5 – طهارت مولد .

6 – ارتفاع تهمت (یعنی بین شاهد وطرفین دعوی دشمنی دنیوی وجود نداشته باشد ).

7 – عدم وجود نفع شخصی برای شاهد در دادن شهادت .

8 – عدم اشتغال به تکدّی گری .

شرایط خود شهادت :

1 – شهادت باید از روی قطع و یقین باشد و از روی شک و توهّم نباشد.

2 – ارتباط کامل بین گفته های شهود با یکدیگر باشد . اتّحاد گفته های شهود باید در معنی باشد نه در کلام و لفظ .

3 – شهادت شهود باید مطابق با دعوای مطروحه باشد .

4 _ تعداد شهود باید متناسب با مورد شهادت باشد . مثلاً در موضوع طلاق باید دو نفر مرد شاهد باشد . در امور مالی دو نفر مرد یا یک مرد و دو نفر زن باید باشد . در دعوی اعسار بایستی 4 نفر شاهد باشد .

مسائلی در خصوص شرایط شهادت :

1 - نسب یا سبب مانع قبول شهادت نیست .

-   شهادت پدر بر له یا علیه پسرش مقبول است ( شهادت فرزند بر له پدرش درست ولی بر علیه پدرش درست نیست ).

-  شهادت برادر بر له یا علیه برادرش باشد مورد قبول است .

-  شهادت کلیه خویشاوندان بر له یا علیه یکدیگر مورد قبول است .

2 – شهادت دوست بر له یا علیه دوستش مقبول است .

3 -  شهادت اجیر بر له آجر مورد قبول نیست ( در زمانیکه رابطه اجیری  یا خادم  مخدومی وجود دارد ) ولی شهادت برعلیه ،  قابل استماع است .

4 -  شهادت فرد کور و کر و لال ( اعمی ، اصمّ ، اخرس ) از جهت قبول شهادت اشکال ندارد . در شهادت فرد لال باید قاضی یا رئیس شورا به حرکات فرد لال احاطه داشته باشد و یا دونفر آگاه و وارد به حرکات فرد لال ، شهادت  او را ترجمه کنند (مترجم عدلین) .

نصاب در شهادت :  

1 – دراصل طلاق و اقسام آن و در رجوع از طلاق صرفاً با گواهی دو مرد .

2 – در کلیه دعاوی مالی ( از قبیل کلیه معاملات و دین و ...) با گواهی دو مرد یا یک مرد با دو زن .

3 – در دعاوی با شهادت  یک نفر شاهد و سوگند خواهان ( سوگند تکمیلی ) دعوا و ادعای او پذیرفته میشود . ( اول شاهد شهادت میدهد و بعد خواهان سوگند یاد میکند).

4 – با شهادت یک مرد هیچ دعوایی اثبات نمی شود .

5 – دعاوی که اطلاع آنها بیشتر از طریق خانمها است در این صورت شهادت خانمها اولی است که با گواهی 4 نفر زن و اگر پیدا نشد گواهی دو مرد و اگر پیدا نشد با گواهی یک مرد و دو زن دعوا ثابت میشود  .

6 – نصاب شهود از اصل نکاح با شهادت دو مرد یا یک مرد و دو زن میباشد .

7 – اگر تعداد شهود و مطّلعین از یک واقعه زیاد باشند و امکان حضور بصورت همزمان ممکن نباشد دراین  صورت قاضی یا اعضاء شورا به محل اعزام و اخذ اظهارات شهود را می نماید .

فرق شاهد با مطلّع :

شاهد در کلیه دعاوی دارای نصاب خاص میباشد ولی در مطّلع نصاب وجود ندارد .

شهادت بر شهادت :

شهادت بر شهادت یعنی دو نفر شاهد عدلین شهادت بدهند که فلانی این موضوع را در پیش ما شهادت داده است .

مواد 1320 قانون مدنی ، 231 قانون آئین دادرسی مدنی ، 148  و 161 قانون آئین دادرسی کیفری همگی در مورد شهادت بر شهادت میباشد .

موارد استفاده از شهادت شهود :

در حقوق الناس که جنبه عقوبتی و جزایی دارد  ، مثل قصاص .

در دعاوی طلاق و نسب که جنبه مدنی دارند .

در دعاوی مالی ( دین و معاملات و ... ) اگر حضور گواه اصلی متعذّر باشد میتواند از دو نفر شاهد عدلین استفاده کند .

استثنائات شهادت بر شهادت :

در هیج یک از حدود امکان شهادت بر شهادت و یا قبول آن نیست . مثلاً در امر زنا باید چهار نفر شاهد اصلی باشند نه شاهدانی که شهادت بر شهادت دهند .

نکته مهم : کلیه شرایطی که برای شاهد اصلی است برای شاهدان شهادت بر شهادت نیز الزامی است .

موارد جرح شهود :

جرح در لغت به معنی مخدوش کردن است و در اصطلاح حقوقی ادعای فقدان یکی از شرایط هشتگانه برای شاهد را جرح گویند.

جرح شاهد جزو حقوق آن شخصی است که شهادت بر علیه او داده میشود .

توجه : جرح و تردید جزو قواعد آمره هستند .

در صورت ادعای جرح از طرف یکی از طرفین دعوی ، دادگاه  یا شورا مکلف به رسیدگی به ایراد بعمل آمده میباشد و قبل از استماع شهادت شهود باید به آن رسیگی کند .

تعدیل :

ادّعای عدالت داشتن شهود را در مقابل جرح ، تعدیل گویند .( شهود تعدیل یا شهود تزکیه )

در صورتیکه ادّعای تعدیل شهود شده باشد و تقاضای مهلت شود با استمهال موافقت و یک هفته مهلت داده میشود .

جرح شهود باید قبل از ادای شهادت شهود باشد و بعد از استماع اظهارات شهود ادّعای جرح  شهود پذیرفته نمی شود . ولی اگر در جریان دادرسی باشد و موجبات جرح شهود نیز فراهم باشد باید به ادعای جرح رسیدگی نمود .

رسیدگی به جرح و تعدیل از طرف دادگاه یا شورا انجام میگیرد و اگر ادّعای جرح مقبول شد از اعداد دلایل خارج میشود .

نحوه احضار شهود :

در امور کیفری : در مرحله اوّل ، اگر احضاریه ابلاغ شد وشاهد نیامد وقت تجدید و شاهد دوباره احضار میشود و در صورت عدم حضور، در مرحله سوّم شاهد جلب می شود .

در امور حقوقی : در امور حقوقی شاهد جلب نمی شود. در بار اوّل دعوت می شود اگر نیامد در بار دوّم دعوت میشود اگر دربار دوّم نیز نیامد بعهده خواهان یا کسی است که به شاهد استناد نموده است تا شاهد را به دادگاه یا شورا بیاورد .

پس از حضور شهود ، باید اظهارات آنها تک به تک اخذ شود و در آخر نیز باید شهادت اجتماعی نیزگرفته میشود .

 قبل از اخذ شهادت شهود دادگاه یا شورا  باید حرمت گواهی کذب و  مسئولیت مدنی و عقوبت شرعی آن را به شاهد تذکّر بدهد .

مطّلع را اصلاً سوگند نمی دهیم ولی شهود باید سوگند شرعی داده شوند و میتوانیم شهادت شهود را بدون حضور اصحاب دعوا بشنویم و هیچکدام از طرفین دعوی حق قطع کردن کلام شاهد را ندارند و اگر دوبار قطع کلام شاهد کنند فرد مذکور(قطع کننده کلام شاهد ) با تنظیم صورتجلسه از اتاق اخراج می شود .

دادگاه یا شورا هم نمی تواند در بین شهادت شهود حرف بزند و باید شاهد آزادانه شهادت بدهد .

اظهارات شهود در صورتجلسه باید عیناً قید و به امضاء و اثر انگشت او برسد و اگر امضاء نکرد در صورتجلسه قید میشود و این شهادت قابل قبول است .